Beschrijving

De doelstelling van dit artikel was drievoudig. In de eerste plaats was het de ambitie om de bibliotheken van twee achttiende-eeuwse adellijke vrouwen uit de Zuidelijke Nederlanden, Louise-Marguerite van der Marck-Schleiden en haar dochter Flore, genuanceerd te beschrijven aan de hand van hun bibliotheekcatalogi, met aandacht voor de gelijkenissen en de verschillen die hun boekenbezit kenmerkten. Moeder en dochter deelden een voorliefde voor Franstalige contemporaine fictie. In het genre van de historische non-fictie bezat Louise-Marguerite voornamelijk achttiende-eeuwse Franse geschiedenis, terwijl Flore de antieke oudheid verkoos. Tot op zekere hoogte reflecteerden hun privébibliotheken dus de lectuurvoorkeuren van de Brusselse adel, met zijn sterke gerichtheid op de Franse cultuur. Opvallend is wel dat de hertoginnen veel werken van verlichte auteurs in huis hadden, en weinig religieuze werken, een trend die gangbaar was in de Brusselse toplaag, maar zeker niet door de hele high society aldaar werd gedeeld.

Een tweede doelstelling was op zoek te gaan naar verandering, iets wat mogelijk werd gemaakt door de beschikbaarheid van bronnen met betrekking tot twee lezersgeneraties. Vele auteurs hebben het over ‘lectuur en boekenbezit in de achttiende eeuw’, maar een eeuw duurt lang. Er zijn verschillen te onderscheiden in het boekenbezit van Louise-Marguerite en Flore, maar wijst dit op een generatieverschil? Er is nood aan een grootschaliger vergelijkend onderzoek.

Daarnaast heeft dit artikel ook de ambitie om het beeld dat in de literatuur over de achttiende-eeuwse leescultuur opduikt, te nuanceren door een mogelijke gender bias te compenseren. De wat oudere literatuur over leescultuur in de Oostenrijkse Nederlanden hangt namelijk het beeld op van vrouwen die voornamelijk belles-lettres en religieuze werken lazen. Op basis van dit onderzoek kan geconcludeerd worden dat, hoewel de hertoginnen een gedeelde voorliefde hadden voor contemporaine Franse literatuur, hiermee het klassieke beeld in de literatuur noch onderschreven noch weerlegd kan worden. Gender heeft een complexe en niet-eenduidige invloed, meer onderzoek is dus geboden.